Het is een illusie te denken dat er binnen de huidige bestuurlijke constellatie nog ruimte is voor omvangrijke besparingen op de apparaatskosten van gemeenten. Dat stelt de VGS in haar advies aan de werkgroep Openbaar Bestuur, een van de 20 werkgroepen van het kabinet die zoeken naar kostenbesparingen. Bij gemeenten zijn besparingen alleen mogelijk als er stevige wijzigingen in het bestuurlijke systeem worden aangebracht.

Thema's ipv concrete maatregelen

De werkgroep onder leiding van de heer Kalden heeft de VGS gevraagd om suggesties waardoor gemeenten kunnen besparen op hun uitvoeringskosten en om maatregelen die het Rijk zou kunnen nemen om de gemeenten in staat te stellen te besparen. De VGS stelt dat zij wel kan aangeven op welke thema's politieke keuzes noodzakelijk zijn, maar het niet vindt passen om met concrete suggesties een directe bijdrage aan het politieke debat te geven.

Opgave te groot voor efficiency-oplossingen

De bezuinigingsopgave is volgens de VGS dermate groot dat dat niet haalbaar is door louter samenwerkings- en efficiëncymaatregelen. Gemeenten zijn al bezig om zich voor te bereiden op stevige kortingen van het Gemeentefonds. Alle potentieel voor besparingen op efficiëncy wordt al ingezet. Daarnaast zijn veel gemeenten gedwongen tot ombuigingen door de recessie en stijging van Wwb-uitgaven, en mogelijk omvangrijke kortingen op het participatiebudget. De VGS waarschuwt voor het ongecoördineerd stapelen van bezuinigingsopgaven.

Wijziging bestuurssysteem noodzakelijk

Aanzienlijke besparingen bij gemeenten zijn alleen mogelijk als er ruimte is voor stevige systeemwijzigingen. De VGS wijst op een aantal punten:

• bestuurlijke regeldruk omlaag. Bij veel wettelijke taken die decentrale overheden uitvoering in medebewind komen omvangrijke pakketen uitvoeringsvoorschriften en een te grote en te verkokerde aansturing door departementen. Behalve de regeldruk die ze veroorzaken beperken de voorschriften ook de mogelijkheden van gemeenten voor bezuinigingen; een goede lokale integrale afweging van wat uiteindelijk belangrijk is voor onze inwoners wordt belemmerd.
• eenvoudigere opzet bestuurlijke organisatie. Vanuit het adagium 'je gaat er over, óf niet' zou er steeds maar één overheidslaag bevoegd gezag moeten zijn over een beleidsveld. Daarnaast helpt een voldoende robuuste lokale schaal van besturen en uitvoeren bij de doelmatigheid . Dat voorkomt allerlei samenwerkingketens. Mocht er wel behoefte zijn aan samenwerking dan een licht model, zonder extra bestuurlijke drukte. Ambtelijke samenwerking is vaak soepel te regelen, het wordt complexer als er bestuurlijke overeenstemming moet worden bereikt. Een mogelijk nieuwe samenwerkingsvorm, waarbij gemeenten op een fiscaal aantrekkelijke manier kunnen samenwerken, zonder noodzaak van een bestuurlijk AB en DB maakt samenwerking tussen gemeenten makkelijker. Verantwoording wordt afgelegd aan de colleges van B&W. De VGS suggereert dat de wijzing van de WGR wellicht versneld opgepakt kan worden.
• systeem gebaseerd op vertrouwen.De VGS is ervan overtuigd dat het vervanging van het huidige 'distrust- based' systeem, met generieke controles, toezicht, audits, accountantsverklaringen ed, door een systeem waarin ruimte wordt geboden, verantwoording wordt afgelegd aan gebruikers en volksvertegenwoordiging, en via maatwerk kan worden ingegrepen met boetes of anderzins, veel zou opleveren.
• geef doorzettingsmacht en schrap overlegverplichtingen.Vergroting van de doorzettingsmacht van gemeenten kan zeker bijdragen aan lagere uitvoeringskosten. 'Polderen' is niet alleen deel van de bestuurscultuur, maar vaak ook verankerd in wet- en regelgeving. Hoewel dat (mogelijk) leidt tot groter maatschappelijk draagvlak is het ook prijzig in de uitvoering. Vaak is sprake van verbrokkelde en complexe taakverdeling op een beleidsveld terwijl geen enkele partij voldoende doorzettingsmacht heeft. Een eenduidiger toedeling van taken en bevoegdheden is noodzakelijk om de uitvoeringskosten te verlagen.

lees de volledige reactie van de VGS