Collega’s,

Wij leven in een tijd van onzekerheid over de toekomst en met zorg over onze baan, ons huis, ons pensioen. De euro, de schuldencrisis, de chaos en paniek op beurzen leiden in het leven van onze inwoners tot onzekerheid en vaak tot een stap terug.

‘Minder’ is het devies nadat jarenlang ‘meer’ vanzelfsprekend was. De bezuinigingen van onze regering zullen in 2012 merkbaar worden. Vooral bij die burgers die door meerdere maatregelen getroffen worden. De effecten hiervan zijn er nu al en zullen komend jaar nog meer merkbaar worden. En, het is de gemeente als eerste overheid die hiermee aan de slag gaat. Vooral nu, in deze periode van onzekerheid, is leiderschap bij de gemeente heel erg nodig. Van politici, van bestuurders, maar zeker ook van ons, van gemeentesecretarissen. Leiderschap dat in staat is om mensen te binden en een perspectief te bieden. Leiderschap dat uitstraalt dat wij echt geïnteresseerd zijn in burgers en dat wij het vertrouwen van de burger weer willen verdienen.

Marjolijn Februari heeft ons in een eerder congres de spiegel voorgehouden als het gaat om de drijfveren van de gemeentesecretaris. Wie is dat en waarom doet hij of zij wat hij doet?

Ik weet natuurlijk niet hoe dat bij jullie ligt. Voor mij ligt het hogere doel van mijn functie als gemeentesecretaris bij het nauw betrokken zijn bij zaken die in het publieke domein spelen. Ik wil mijn steentje bijdragen aan goed bestuur. Goed bestuur zoals afgebeeld in de 14^e eeuw op de muren in het Palazzo Pubblico in Sienna. Goed bestuur gedreven vanuit waarden, zoals geloof, hoop en liefde. Goed bestuur dat haar werk doet vanuit deugden als kracht, ruimhartigheid, rechtvaardigheid maar ook zekerheid. Goed bestuur dat zich afwendt van slecht bestuur. Slecht bestuur dat gekenschetst wordt door woorden als verdeeldheid en bedrog, gierigheid en ijdelheid. Ik weet het, dat zijn grote woorden en woorden die in het huidige vocabulaire misschien niet meer zo passen. Ik gebruik deze woorden bewust.

Sienna staat voor mij als ideaal van de stadstaat waarin burgers goed leven en waar zij een bestuur aantreffen dat het goed met de burger voor heeft.

Zingeving is belangrijk. Het is in onze cultuur, in onze directieraden nog niet vanzelfsprekend om hierover te praten. In mijn ogen zou het helpen als we dit vaker wel doen, ook in onze Vereniging. Leiders die enkel communiceren over de te behalen resultaten zullen het niet redden. Ik heb gemerkt dat ik extra gestimuleerd wordt als ik in teams werk met mensen waarvan ik weet dat zij intrinsiek gemotiveerd zijn voor goed bestuur. En ik merk dat collega's het waarderen als er ruimte ontstaat om zingevingsvraagstukken in teamsessies uit te diepen.

En, laten we eerlijk zijn: die lange werkdagen en drukke weekenden kan je toch alleen overleven omdat er iets in jou zit, namelijk een sterke drijfveer voor goed bestuur, dat een tomeloze energie en inzet creëert.

Leiderschap in de gemeente is echt nodig omdat hier de effecten van crisis en bezuiniging voelbaar zijn. Daar is het eerste contact met de burger. Wij zijn aanspreekbaar om perspectief voor de burger levend te maken. Daartoe is leiderschap nodig, dat verder reikt dan onze eigen organisatie. Daarvoor moeten wij in verbinding treden met de managers van woningbouwcorporaties, welzijninstellingen, onderwijsinstituten, ondernemers en noem maar op. Dat is onze opgave voor de komende tijd.

Oke, voor nu genoeg over Sienna en goed bestuur. Misschien dat dit onderwerp vanmiddag in de Soek der Wijsheid nog aan bod komt.

Om de balans weer wat in evenwicht te brengen ga ik het nu hebben over mijn ambities met VGS en waar ik met jullie over van gedachten wil wisselen.

Over ambities die ons als VGS en jou als secretaris/algemeen directeur in gemeente X of Y scherp houden.

Ambities die de Koers VGS uitzetten. Ik noem er 5. Niet meer, maar ook niet minder.

Hier komen ze:

1. Onze vereniging ontwikkelt zich steeds meer tot een bloeiend netwerk waar gemeentesecretarissen en regiosecretarissen een klankbord vinden voor leiderschapsvraagstukken en waar zij expertise aantreffen die hen in staat stelt om in de eigen gemeente en regio nog beter te presteren. Ik stel mij voor dat wij de komende tijd steeds vaker gaan DATEN, om van elkaar te leren en om antwoorden te formuleren op maatschappelijke vragen. Opgeteld zit hier in de Creatieve Fabriek een schat aan ervaring en expertise. Geen enkel kennisinstituut of consultant kan hieraan tippen. Laten we daar meer gebruik van maken. Dat geldt ook voor het thema persoonlijke ontwikkeling en competentieleren. Daten kan fysiek, via regionale bijeenkomsten, maar steeds makkelijker via de nieuwe media. Via conferenties, via onze website en noem maar op. De eerste DATE is wat mij betreft deze toespraak, die ook terug te lezen is op onze website. Ik nodig je uit om de komende weken hierop te reageren en met elkaar het debat aan te gaan. De uitkomsten hiervan leggen we vast in het jaarplan en in de VGS KOERS 2012. Ik hoop dat ik met jullie hierover nu een date heb.
2. Door participatie en stellingname van gemeentesecretarissen in de Haagse netwerken zorgen wij er voor dat wetten en uitvoeringsmaatregelen uit het Bestuursakkoord die op dit moment bedacht en besloten worden, niet tegenwerken maar vooral stimuleren. Stimuleren om van de gemeente als eerste overheid een krachtige partner te maken voor onze burgers. Een eerste overheid die kan activeren, die ondernemerschap kan stimuleren, maar die ook een vangnet biedt voor de meest kwetsbaren in de samenleving. Als vereniging van algemeen directeuren kiezen wij voor actieve bemoeienis met de wijze waarop de eerste overheid invulling gaat geven aan de 3 decentralisaties. Met kracht van argumenten en ervaring laten wij van ons horen als het gaat om inrichten van een effectieve en efficiënte uitvoeringspraktijk voor deze nieuwe taakgebieden.
   Diezelfde offensieve strategie kiezen we, als het aan mij ligt, ook voor de actuele thema's op het terrein van de bedrijfsvoering, de regionale shared services, en op het terrein van de dienstverlening, ten aanzien van het I-NUP. Mijn houding daarbij is er een van samenwerking: intergemeentelijke samenwerking in de regio's leidt tot meer kwaliteit, lagere kosten en geringere kwetsbaarheid.
3. De gemeentesecretaris neemt ook in de nieuw bepaalde Veiligheidsregio zijn verantwoordelijkheid. Veiligheid is voor onze inwoners topprioriteit. Het gezamenlijk optrekken van gemeente, politie, OM en vele maatschappelijke partners in de nieuwe Veiligheidsregio's vraagt van ons opnieuw verantwoordelijkheid te nemen. Verantwoordelijkheid nemen om in nauwe samenwerking met burgemeesters onze organisaties optimaal te positioneren in de op een groter schaalniveau bepaalde multidisciplinaire samenwerking. Dat vraagt van ons een initiatief dat de gemeentegrens overstijgt en dat actief inzet op verbinding zoeken in de regio, met de collega's dus, maar ook met de politiechefs, de brandweercommandanten, de officier van justitie.
4. Jij en ik, wij hebben samen een uitdagende opgave om er voor te zorgen dat de gemeente een aantrekkelijk werkgever blijft (of wordt). Voor jong en oud, voor zwart en wit, voor man en vrouw, en ook voor gemeentesecretarissen. Goed werkgeverschap blijft wat mij betreft een topprioriteit van onze vereniging. En daar dragen wij stuk voor stuk een steentje aan bij. Wat jij in jouw gemeente op dit terrein presteert, straalt af op ons allemaal. Het nieuwe werken, flexibele arbeidsvoorwaarden, uitdagend werk en ruime eigen verantwoordelijkheden, zijn slechts enkele kwaliteiten die jongeren als een vanzelfsprekende voorwaarde hanteren voor een werkomgeving. Ik overdrijf niet als ik zeg dat het nieuwe werken essentieel is voor onze toekomst. De collega's die samenwerken in #GoWeGe weten dit als geen ander. Ik roep je op om te leren van collega's. Ik vind het absoluut geweldig dat onze motie op het vorige congres heeft geleid tot ruim 600 deelstoelen en tot een prestigieuze prijs van Harvard.
5. In 2012 gaan wij meer dan tot op heden met elkaar het gesprek aan over de kwaliteit die onze organisaties leveren. Ik roep je op om op dit terrein blijvend je verantwoordelijkheid te nemen. Neem stelling in het college en wees daadkrachtig in de organisatie. Ook als het gaat om de kwaliteit van onze organisatie, ben jij de lokale numero uno. Laat dat zien en wees positief kritisch naar jezelf en naar je medewerkers. Inwoners hebben recht op een gemeentelijke organisatie die efficiënt werkt en haar doelen realiseert. Dat lijkt mij bij uitstek een onderwerp voor DATING.

Goed, tot zover mijn 5 prioriteiten. Ik vind dat deze ambities leunen op de koers die in de afgelopen jaren is ingezet. In die zin ga ik op de schouders staan van Arjan en zijn voorgangers. De VGS heeft onder zijn leiding gewonnen aan gezag en invloed. Dat is merkbaar in Den Haag en daar profiteren wij allemaal van bij ons werk in de eigen gemeente. Ik ben Arjan daar zeer dankbaar voor.

Onze vereniging heeft een koers ingezet die nadrukkelijk de verantwoordelijkheid van de gemeentesecretaris voor uitvoeringsvraagstukken, voor de bedrijfsvoering en kwaliteit van dienstverlening in de Spotlight plaatst.

Begrijp mij goed. Ik wil mij niet bemoeien met politieke thema's. Daar gaan wethouders en raadsleden over. De gemeentesecretaris staat voor de kwaliteit van de organisatie. De gemeentesecretaris neemt zijn verantwoordelijkheid en staat garant voor een organisatie die in staat is om collegebesluiten efficiënt en doelmatig uit te voeren.

Het openbaar bestuur, de wereld van de gemeente, het samenspel met burgers en maatschappelijke partners vraagt veel van jullie, van mij, van leiders. Het is een mooie en dankbare opgave. Het is ook een opgave waarbij je af en toe wat hulp kunt gebruiken. Ik wil mij er voor inzetten dat de VGS daartoe een veilige haven biedt. Dat wij een manier van omgang vinden waarin intercollegiale coaching en ondersteuning als vanzelfsprekend wordt ervaren. In je eigen regio, in de afdelingen, in het AB en in het DB. Bij goed bestuur horen een werkstijl en omgangsvormen waarin met respect voor elkaar wordt samengewerkt.

Beste collega's, veel burgers in onze gemeenschappen beleven moeilijke tijden. Het is niet meer vanzelfsprekend dat onze kinderen een hogere opleiding en meer welvaart verwerven dan wij, de ouders. Er lijkt sprake van meer onzekerheid, pessimisme en misschien wel angst voor de toekomst. Niet alleen in de seizoenen staat de winter voor de deur, maar ook in de gedachten en het beleven van mensen is sprake van winter. De winter is echter ook een tijd waarin, vaak onzichtbaar, nieuwe energie ontstaat en nieuwe bloei wordt voorbereid. Collega's, daar gaat leiderschap over. Laten wij niet bij de pakken gaan neerzitten. Wij hebben de kracht en de positie om deze energie aan te boren. Om de verbinding te maken naar een nieuwe bloeiperiode, maar vooral ook naar de jonge generatie. De NeXT-generation die niet de ervaring van de vorige periode heeft, maar die haar eigen waarden heeft en haar eigen toekomstperspectief. Laten wij daarbij aansluiten en onze energie aan hen verbinden.

Ik ben ervan overtuigd dat dit leidt tot nieuwe denkbeelden en tot nieuwe ideeën. Tot nieuwe economische initiatieven die de aandacht afleiden van de crisis op de beurs en tot nieuwe vormen van samenwerking die onze gemeenschap sterker maakt. Daar ga ik voor en daar kunnen wij, in onze vereniging, maar vooral ook in onze organisaties en onze gemeenschap waardevol zijn.

Dat is leiderschap, dat is de VGS Koers 2012.

Marcel Meijs

Voorzitter VGS