Wat betekent het coalitieakkoord 2026–2030 voor gemeenten?
Op 30 januari 2026 presenteerden D66, VVD en CDA hun coalitieakkoord Aan de slag – Bouwen aan een beter Nederland. Het akkoord maakt duidelijk dat de komende jaren grote veranderingen op gemeenten afkomen. Van woningbouw en migratie tot gebiedsontwikkeling en sociale opgaven: gemeenten worden een centrale uitvoeringspartner. Maar het akkoord brengt zowel kansen als nieuwe uitdagingen met zich mee.
De gemeenteraadsverkiezingen van 2026 vinden plaats in een bestuurlijke context die merkbaar verandert door het nieuwe coalitieakkoord. Volgens de eerste bevindingen van de VNG ontstaat er ruimte voor een constructieve samenwerking tussen kabinet en gemeenten, met duidelijke erkenning en waardering voor de gemeentelijke rol, én stevige bouwstenen voor langetermijnbeleid. Deze open houding van het rijk creëert een momentum waar gemeenten en specifiek gemeentesecretarissen, strategisch op kunnen inspelen.
Tegelijkertijd legt de VNG de vinger op de zere plek: grote financiële zorgen in de jeugdzorg blijven bestaan. Gemeenten hebben jarenlang meer uitgegeven dan ze vergoed kregen, en het ontbreken van expliciete aandacht voor de commissie‑Van Ark benadrukt dat dit thema opnieuw bestuurlijke scherpte vraagt. De VNG wil hierover “snel met het nieuwe kabinet om tafel”, juist omdat eerdere gesprekken moeizaam waren maar er nu wél ruimte lijkt om in een andere houding te onderhandelen.
Wat betekent deze context voor de gemeentesecretaris?
De gemeentesecretaris staat aan de lat voor drie cruciale bewegingen die samenkomen in dit verkiezingsjaar:
Regisseur van uitvoerbaarheid en realisme in een nieuwe bestuurlijke dynamiek
Scherpere advisering over financiële risico’s
Verbinder
Professionele voorbereiding op een nieuwe raad die meer verwacht
De combinatie van: een nieuwe raad, een nieuw college, een kabinetsperiode die samenwerking met gemeenten benadrukt, en grote structurele opgaven in o.a. jeugdzorg, woningbouw, veiligheid en energie, maakt dat gemeentesecretarissen hun organisatie toekomstvast moeten positioneren door: strakke procesbeheersing, modern opdrachtgeverschap richting het rijk en regionale partners en een sterke kennispositie over uitvoerbaarheid.
Juist nu er “voor het eerst in lange tijd echt samen gebouwd kan worden”, wordt de secretaris de strategische ruggengraat van dat gezamenlijke bouwen.
Samengevat
De gemeenteraadsverkiezingen van 2026 markeren niet alleen een bestuurlijke wissel, maar een scharniermoment waarin: landelijke erkenning voor de rol van gemeenten groeit, financiële spanning (met name in jeugdzorg) blijft knellen, en de kwaliteit van de gemeentelijke organisatie bepalender wordt voor het succes van regionale én landelijke ambities. De gemeentesecretaris staat precies midden in dat krachtenveld als bewaker van continuïteit, uitvoerbaarheid, integriteit, proceskwaliteit en de duurzame samenwerking tussen lokaal bestuur en rijk.
Bron: VNG
